Ik heb even getwijfeld hoe ik dit onderwerp moest aanvliegen. Gewoon een informatieve blog schrijven over lichaamsbeeld en onzekerheid? Of het verhaal vertellen van een shoot waarin precies dát onderwerp geraakt werd. Ik koos voor het laatste, omdat ik denk dat sommige dingen beter voelbaar worden in een verhaal dan in advies. Janneke vond het goed, zolang ik maar andere foto’s gebruikte.
Ze stond nog in haar jas toen ze zei dat ze hoopte dat het niet zou tegenvallen. Ze lachte erbij, maar ik hoorde de spanning. Vijfenveertig, moeder van twee, haar vriend had haar een erotische fotoshoot cadeau gedaan omdat hij haar — in zijn woorden — nog altijd de mooiste vrouw vond die er was. Terwijl ze dat zei trok ze bijna ongemerkt haar trui recht over haar buik. Dat soort kleine bewegingen verraadt vaak meer dan woorden. Praten kon ze ook: Nog voor ik goed en wel koffie had ingeschonken wist ik al dat ze haar kont te zwaar vond, haar borsten begonnen te hangen en dat ze niet kon geloven dat iemand kut mooi zou kunnen vinden — haar woorden — Ze zei het hard, bijna uitdagend, alsof ze me wilde waarschuwen. Maar ik zag iets heel anders: een aantrekkelijke vrouw met precies datgene wat echte lichamen interessant maakt — zachtheid, vorm, geschiedenis.
Ik stuurde haar al snel naar de kleedkamer. Alles uit. Meteen. Dat gebeurt niet alleen om afdrukken van lingerie uit de huid te laten trekken. Het voorkomt vooral ook dat twijfel zich nestelt. Zodra de kleren uit zijn, is de belangrijkste beslissing al genomen. Niet meer: blijf ik toch in lingerie, laat ik dit wel zien, durf ik dat wel? Dat stadium ben je dan al voorbij. Dat geeft rust. Janneke vertelde me later dat juist dáár de meeste spanning zat, niet toen ze eenmaal naakt was. Want toen de kimono uitging, gebeurde iets dat ik altijd weer terugzie: bloot verliest razendsnel zijn lading. Binnen een paar minuten ging het niet meer over naakt, maar over houding. Hoe haar ruglijn veranderde als ze haar heup kantelde. Hoe die “te grote kont”, zoals zij hem noemde, ineens precies het beeld spanning gaf. Toen ik haar de eerste foto’s liet zien keek ze eerst kritisch, toen stil, en zei daarna bijna verbaasd: “Ben ik dat?” Dat moment — waarop iemand zichzelf anders ziet dan gewoonlijk — is vaak het echte begin van een goede naaktshoot.
Wat daarna gebeurde had minder met bloot te maken dan met vertrouwen. Janneke hield haar buik niet meer in. Vergat haar borsten te bedekken. Begon zelf mee te denken in poses. Er ontstond die flow waar ik mensen vooraf nauwelijks uitleg over kan geven, omdat je hem moet voelen om hem te begrijpen. In zo’n flow krijgt zelfkritiek simpelweg geen zuurstof meer. Aandacht gaat naar licht, lijnen, expressie. En soms, ja, ook naar sensualiteit. Niet gemaakt of gespeeld, maar als natuurlijk gevolg van ontspanning. Ze gooide al kletsend en lachend haar benen open op bed, zonder een spoor van de schaamte waarmee ze was binnengekomen. Dat was geen pornografisch, maar een bevrijdend moment. Er zit verschil tussen bloot zijn en jezelf laten zien. Dat tweede gebeurde hier. En dat kan voor veel mensen bevrijdend en zelfs bijna opwindend voelen: niet omdat iemand naar je kijkt, maar omdat je merkt hoe prettig het is helemaal zichtbaar te zijn zonder beoordeeld te worden.
Halverwege liet ik haar een foto zien waarop ze half achterover lag, één knie gebogen, borsten vallend zoals zwaartekracht ze laat vallen, niets gecorrigeerd, niets verhuld. Ze keek er lang naar. “Ik dacht altijd dat ik me hiervoor moest schamen,” zei ze zacht. Niet voor die foto, maar voor haar lichaam. Dat raakt precies waar zelfbeeld over gaat. Niet over hoe een lichaam objectief is, maar over welke verhalen je erover bent gaan geloven. Dat je buik fout is. Dat hangende borsten iets verloren hebben. Dat een schaamstreek toonbaar moet zijn volgens een schoonheidsideaal. Goede naaktfotografie prikt daar soms verrassend hard doorheen. Niet met complimenten, maar met beeld. Omdat een foto overtuigender kan zijn dan jaren zelfkritiek. En juist daarom kan een erotische fotoshoot soms meer doen dan mooie beelden opleveren; hij kan laten voelen dat jouw lichaam niet eerst gerepareerd hoeft te worden om begeerlijk, krachtig of simpelweg mooi te zijn.
Toen Janneke zich aan het einde weer aankleedde deed ze dat langzamer dan ze zich had uitgekleed. Alsof ze nog niet terug wilde in haar oude bescherming. Ze kwam zelfs nog in alleen haar bh terug om de beelden bij het raam opnieuw te bekijken, volkomen onverschillig inmiddels voor haar blote lichaam. Dat vond ik misschien nog het meest veelzeggend. Een paar uur eerder was ze bang om gezien te worden; nu keek ze zelf terug. Dat verschil ontstaat niet vanzelf. Daarvoor heb je een fotograaf nodig die je meeneemt in aandacht, ritme en vertrouwen — en wiens passie in fotografie zit, niet in bloot. Toen ze vertrok zei ze dat haar vriend altijd vond dat ze zichzelf zag door de ogen van haar strengste criticus. “Misschien heeft hij gelijk.” Misschien is dat wel precies wat naaktfotografie soms doet met zelfbeeld: je laat even los hoe streng je naar jezelf kijkt, en ziet iets anders terug. Niet een perfect lichaam. Maar wel een lichaam dat gezien mag worden.
De volgende blog verschijnt op maandag 1 juni
